سخن روز

گذشته را رها کنید و به آنچه پیش رو دارید اطمینان کنید . حتی اگر دقیقا ندانید چه در پیش دارید . (اسپنسر جانسون )

آرشیو خبر
لینک خبرگزاری ها
خبرگزاری ایرنا
خبرگزاری ایسنا
خبرگزاری موج
خبرگزاری تسنیم
خبرگزاری فارس
 خبرگزاری مهر
خبرگزاری تابناک 
هنر در طبیعت نهفته است و متعلق است به کسی که آن را از طبیعت استخراج کند (تولستوی)                           در تعلیمات دینی ما  و در سنت انبیاء و اولیاء درختکاری ، آبیاری و به طور کلی آباد سازی زمین و مزرعه و مرتع و پرورش دام و طیور عبادت محسوب می شود (مقام معظم رهبری )                                 همه جواب ها در طبیعت نهفته است (بل)                               بکاشتند و بخوردیم ، کاشتیم و خوردند      چو بنگری همه برزگران یکدیگریم  (مرزبان نامه)                                             درختان خشک در مسیر تند باد ها شکسته خواهند شد ، پس در مسیر زندگی انعطاف پذیر باشید .                                        اگر چه در کنار جنگل زندگی می کنی  ولی قدر درخت و چوب را بدان   ( ضرب المثل چینی )                                               برگ درختان سبز در نظر هوشیار      هر ورقش دفتری است معرفت کردگار                                        طبیعت بزرگترین دانشگاه و پر رمز و راز ترین کلاس برای بشریت است

بررسی طرح نگهداری و توسعه ذخیره گاههای جنگلی(احيا و بهره برداري گون کتيرایی) به منظور حفظ و توسعه رویشگاه های موجود و ذخایر ژنتیکی

شهدخت امامزاده ای
دانشجوی کارشناس ارشد مهندسی منابع طبیعی ارزیابی و آمایش سرزمین دانشگاه پیام نور مرکزتهران-شرق

 مقدمه:
بهره ­برداري از محصولات فرعي مرتعي و جنگلي از روزگاران گذشته براي رفع نيازهاي بشر انجام مي­شده است. مراتع با تنوع گياهي و ظرفيت بالقوه خود يكي از منابع مهم اقتصادي بشمار مي­آيند كه از نظر توليد علوفه و محصولات فرعي بسيار حائز اهميت است. از جمله محصولات فرعي جنگل و مرتع، گياهان داروئي مي­باشند كه مراتع را غناي بيشتري بخشيده­اند. اين گياهان از قديم­الايام در طب سنتي كاربرد داشته­اند. تنوع آب و هوايي و اقليمي باعث شده كه گونه­هاي مختلفي از گياهان مرتعي و جنگلي و نيز داروئي در مناطق مختلف كشور تكثير و توسعه يابند و گذشته از آن به عنوان يك منبع درآمد و زمينه اشتغال براي ساكنين اين مناطق محسوب مي­گردند (باقرزاده و همکاران، 1379). يكي از فراورده­هاي مهم داروئي و صنعتي مراتع كشور كتيرا مي­باشد كه از تيغ­زني گون‌هاي مولد كتيرا بدست مي­آيد. كتيرا در صنايع داروسازي، نساجي، كاغذسازي، آرايشي و بهداشتي مورد استفاده قرار مي­گيرد و امروزه به عنوان یک استابیلایزر‌ (قوام دهنده) در این صنایع استفاده می‌شود. ارزش اقتصادي محصول كتيرا بهره­برداري از گونهاي مولد را امري اجتناب­ناپذير ساخته است، بنابراين با توجه به ارزش اقتصادي و حفاظتي گونهاي مولد كتيرا لازم است براي حفظ بقا و زادآوري آنها اقدام جدي صورت گيرد. يكي از عوامل مهم نابودي گونهاي مولد كتيرا بهره­برداري غيراصولي از آنها است(باقرزاده و همکاران، 1385). يكي از اهداف تهيه اين طرح جلوگيري از برداشت بی‌رویه و بهره برداری غیر اصولی از گون‌های کتیرایی و برنامه­ريزي اصولي علمي به منظور حفظ و توسعه رويشگاه‌هاي موجود و ذخاير ژنتيكي مي­باشد كه با مطالعه وضع موجود مرتع از قبیل پوشش گیاهی و همچنین پتانسیل بالقوه محصولات فرعی همچون گون ها و تولید کتیرای حاصله از آن به میزان مجاز برداشت اشاره شود تا بهره برداران در چارچوب طرح کارشناسی شده اقدام به برداشت اصولی و استفاده از این منابع خدادادی نمایند و جهت تحقق اين امر لازم است كه كارشناس ناظر اداره منابع طبيعي و آبخيزداري شهرستان در تمامي مراحل بهره­برداري حضور و نظارت دقيق بر نحوه تيغ­زني مجري طرح داشته باشد تا بتوان ضمن حفظ اين گونه­هاي باارزش مرتعي، بهره­برداري مستمر از بستر توليد توسط افراد محلي صورت گيرد و با رعایت مفاد توسعه پایدار این ذخایر هم برای نسل امروز قابل استفاده و هم برای نسل آینده ماندگار باشد.
 
                                         کتیرای حاصل از گون زرد

 


کتیرای حاصل از گون سفید
کتیرا :
شیرابه تولیدی گون پنبه­ای(Astragalus gossypinus)، کتیرای مفتولی و در گون زرد ( A. verus) کتیرای خرمنی نامیده می­شود. این ماده ابتدا در سلولهای ساقه بوجود آمده و پس از تجزیه شدن این سلولها و همچنین مواد پکتینی و تیغه میانی سلولها، به تدریج مجاری یا کانالهایی بوجود آید که محل تجمع کتیرا می­باشد. کتیرا بطور گسترده مصارف متنوعی را دارا می­باشد. این ماده به عنوان استابیلایزر در صنایع غذایی، دارویی و آرایشی، بهداشتی کاربرد عمده دارد.
در یک تقسيم بندی، کتیرا از نظر رنگ و اندازه به دو دسته تقسیم می­شود :
کتیرای مفتولی(سفید) : قطعات این نوع کتیرا بر اثر تراوش سریع، صاف تا اندکی چین خورده است. رنگ کتیرا سفید می­باشد و به کتیرای مفتولی یا سفید معروف است.
کتیرای خرمنی(زرد) : این نوع کتیرا به اشکال باد بزنی، بی­شکل یا تکه­ای و گرد می­باشد که به علت ایجاد شکاف عمیق و طولانی حاصل می گردد. رنگ این نوع کتیرا کرم، نخودی، زرد و یا گاهی دارای لکه­های قرمز است.                  
علیرغم مهیا بودن شرایط مناسب برای تجدید حیات این گونه گون ها (عموماً بواسطه عدم چرا و امکان بذر‌ریزی کامل)، متأسفانه بهره­برداری نامناسب مانند ایجاد شیار عمیق، تعداد زیاد شیار و... موجبات کاهش تولید، ضعف و نابودی آنها را فراهم می­آورد و در مجموع عواملی مانند ارتفاع گیاه، بزرگی تاج، قطر یقه، سن، شادابی، نوع تیغ زدن، دفعات تیغ­زدن و زمان تیغ­زدن همگی به نوعی در میزان کتیرای تولیدی، سلامت و پایداری گیاه مؤثر می­باشند(طرح بهره برداری کتیرای مرتع رهق شهرستان کاشان، 1390). بعضی بررسی­ها نشان می­دهد که در بین عناصر معدنی موجود در کتیرای استحصالی، فسفر کمترین میزان و کلسیم بیشترین درصد را تشکیل می­دهد. بطور کلی نوع گون، منطقه رویش آن، میزان بارندگی، ارتفاع از سطح دریا و... بر روی خواص فیزیکی و ترکیب شیمیایی کتیرا تأثیر می­گذارد. همچنین کتیرای مفتولی از نظر مواد معدنی نسبت به کتیرای خرمنی مرغوب­تر (بواسطه درصد کمتر کلسیم و منیزیم) و کتیرای مفتولی کرمانشاه و کتیرای خرمنی همدان نسبت به بسیاری از کتیراهای سفید و زرد سایر مناطق از نظر مواد معدنی مرغوب‌تر می‌باشند(مقیمی، جواد،1384). البته مرغوبیت کتیرای مفتولی در میزان قوام دهندگی آن نسبت به کتیرای خرمنی می‌باشد.
تاریخچه بهره برداری:
به دلیل عدم وجود کتابچه مدون وهم چنین پرونده بهره برداری در محدوده طرح هیچ آماری در خصوص بهره برداری از گون مولد وجود نداشته ولی با مصاحبه با ساکنین اطراف محدوده مورد مطالعه مشخص شد که افراد بومی مهارتی در کتیرازنی نداشته و از منطقه تیران و کرون کتیرا زن وارد می شده است که تلاش برای یافتن افراد بوی ماهر در کتیرازنی وجود دارد.
مطابق با اطلاعات مندرج در پرونده مرتع آخرین ممیزی این مراتع به1/4/1388 باز می‌گردد که اداره کل منابع طبیعی استان اصفهان یک فقره پروانه چرا به نام شورای اسلامی گشنیزجان و به  نمایندگی از طرف 64 نفر از دامداران محلی با تعداد دام مجاز 768 واحد دامی صادر نموده  است که کلاسه پرونده این سامانه عرف  72-16-26 می باشد و تعداد بهره بردار 64 نفر و روش بهره برداری متناوب و وضعیت بهره برداری مشاعی و روستایی و وضعیت ممیزی شورایی است.  (اداره بايگاني اداره کل منابع طبيعي و آبخيزداري استان اصفهان و نرم افزار جامع مميزي مرتع ، 1391).
 
 

اهداف طرح

 اهداف اصلی

 مطالعه دقیق به منظور استفاده از استعدادهای موجود در عرصه
 برنامه ریزی اصولی و عملی به منظور حفظ و توسعه رویشگاه های موجود و ذخایر ژنتیکی
 تهیه طرح همسو با طرح های جنگلداری ، مرتعداری و بیابان‌زدایی بر مبنای مدیریت منابع (جنگل، مرتع و بیابان )
 اشتغال‌زایی و افزایش توان اقتصادی بهره برداران عرفی و اهالی منطقه
 بهره برداری مستمر از بستر تولید توسط افراد محلی و در قالب تشکل های مردمی
کسب مشارکت افراد محلی و بهره برداران عرفی در اجرای برنامه های پیش بینی شده طرح به ویژه اجرای عملیات احیاء و اصلاح
 توسعه صنایع دارویی- صنعتی کشور و همچنین توسعه صادرات غیرنفتی و به تبع آن افزایش قدرت و توان اقتصاد ملی کشور
 اهداف فرعی
 استفاده از پتانسیل وجود گیاهان دارویی متنوع در منطقه
وضعیت اقتصادی و اجتماعی ساکنین محدوده طرح
طبق سرشماری نفوس و مسکن سال 1385 در روستای گشنیزجان 540 خانوار وجود داشته و تا 2299 نفر سکنه دارد. که این آمار در سال 1390 به 633 خانوار و 2354 نفر افزایش داشته است. (سرشماری عمومی نفوس و مسکن، مرکز بهداشت رزوه و گشنیزجان). وضعیت معیشتی مردم بر پایه دامداری و کشاورزی استوار بوده است. مردم روستا اکثراً تحصیلات در حد مقطع راهنمایی دارند. از امکانات آموزشی، رفاهی و بهداشتی کمی برخوردار بوده به طوری که منطقه دارای یک واحد خانه بهداشت بوده اما فاقد آب و فاضلاب روستایی می باشد. در این روستا سوخت نفت از طریق شعبه شرکت نفت تأمین می شود. (معاونت طرح و برنامه مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان چادگان،1390). در روستای گشنیزجان محصولات کشاورزی نظیر سیب زمینی، گندم، جو، اسپرس، یونجه، حبوبات کشت می شود. (افشاری، اداره جهاد کشاورزی، 1390). لیست دامداران روستای گشنیزجان در پیوست موجود می باشد(اداره مرتع، اداره کل منابع طبیعی استان اصفهان،1391).
 
 
 

3- موارد و روش کار
موقعیت منطقه

مرتع محدوده طرح در فاصله 9 کیلومتری شرق شهر چادگان واقع گردیده است. مرتع محدوده طرح در فاصله 9 کیلومتری شرق شهر چادگان واقع گردیده است . محدوده طرح در 23 پلاک ثبتی قرار گرفته است.
از شمال : آبريزكوه بيدك-نقاط ارتفاعي2725و2910و2835و2885و2923متر
از جنوب: حدمراتع مشهدكاوه وعادگان ازتپه گزلوبه ارتفاع2420متر ورودخانه پلاسجان
از شرق: حدپلاك ثبتي60/20 موسوم به مزرعه و مراتع برآفتاب رزوه و مراتع جهان كهريزي و مشهدكاوه جاده لاپله (منصوريه) به گشنيزجان و آبريز تپه هاي آغل دره و سليمان اولن و دوزداشي و آن گديگي به ارتفاع2400متر
از غرب: حدمرتع اسكندري از نقطه ارتفاعي 2923 متر بخورد به آغل سنجدي و نقاط ارتفاعي2232 و 2194و 2172متر
 
 

 
 
 
1: نقشه موقعیت محدوده طرح گشنیزجان  در استان اصفهان و  شهرستان چادگان
 
 

شرایط توپوگرافی
 
محدوده طرح بصورت دشت حداقل ارتفاع 2210متر و حداکثر ارتفاع 2978 متر از سطح دریا می‌باشد و ارتفاع متوسط محدوده طرح با استفاده از نقشه و منحنی هیپسومتری 2237 متر برآورد گردید. شیب اکثر نقاط منطقه بین %5-0 می‌باشد. شیب متوسط محدوده طرح 46/9 درصد می‌باشد همچنین جهت شیب غالب، جنوب غربی می‌باشد (یافته های تحقیق،تحلیل ازطریق نرم افزار ARC GIS). نقشه شماره 2،3،4 و 5 به ترتیب توپوگرافی سامانه عرفی گشنیزجان ، نقشه طبقات ارتفاعی، شیب و جهت شیب منطقه را نشان می‌دهد.
 

وضعیت خاکشناسی
 
در بررسی وضعیت خاک منطقه با توجه به مطالعات صحرایی و استفاده از مقاطع طبیعی مطالعات توجیهی حوضه آبخیز سد زاینده رود، پارسل B2، پروفیل علی آباد که نزدیکترین مقطع به عرصه مطالعاتی گشنیزجان می باشد همچنین با مطالعه نقشه خاکشناسی منطقه مشخص گردید که در منطقه مطالعاتی دو تیپ فلات ها و تراسهاي بالايي Plateu and upper trraces (3) و تیپ واريزه هاي بادبزني شكل سنگريزه دار Gravelly colluvial fans (8) وجود دارد
 

وضعیت زمین شناسی
 
سازندهای موجود در  محدوده مورد مطالعه به شرح زیر میباشد(مدنی و شفیقی 1382، احمدی 1367):
سازند K1aml
این سازند شامل واحد زمین شناسی Klsol بوده و شامل سنگ آهک های خاکستری، ضخیم و مدور توده‌ای و بستری می‌باشد.
سازند Mgs
این سازند شامل واحد زمین شناسی Mlgs بوده  و شامل مارل های گچی و نمکی و خاکستری و قرمز که به صورت متناوب با سنگ آهک های رسی قرار گرفته‌است.
سازند L.met
این سازند شمال واحد زمین شناسی  pCmt2بوده و شامل سنگ های دگرگون شده ی منطقه ای کم ارزش است.
جدول : اطلاعات زمین شناسی مربوط به عرف گشنیزجان (مطالعات ژئومورفولوژی 1378).
سازند واحد شرح
K1aml Klsol Grey ، thick - bedded to massive orbitolina limestone
L.met pCmt2 Low - grade ، regional metamorphic rocks
 (Green Schist Facies)
Mgs Mlgs Anhydrite ، salt ، grey and red marl alternating with anhydrite ، argillaceous limestone and limestone
( GACHSARAN FM).
 
 
بازدید : 6573 1 ارديبهشت 1393 ساعت 11:03 ق.ظ
 
درحال بارگزاری
درحال بارگزاری
درحال بارگزاری
جستجو در سایت
آخرین ویدئوها